© Zela Om voor Mudra Mamis
Dit was de 1e en gekste coffeeshop van Nederland (en hij stond niet in Amsterdam)

De allereerste coffeeshop van Nederland, en daarmee de eerste ter wereld, stond in Utrecht. Als Sarasani in 2007 niet haar deuren had moeten sluiten, dan bestond het sprookje vandaag 50 jaar. Tijd om nog even stil te staan bij de mythische coffeeshop.

Je staat op de Oude Gracht, nummer 327, voor een werfkelder. Binnen deins je meteen terug. Twee flinke kaaimannen liggen roerloos in een terrarium. Dan kijk je ineens recht in de ogen van een python, die bezig is zijn prooi te verslinden. In zijn bek zie je nog net de staart van een rat verdwijnen. Hoe dat klinkt hoor je niet, want zware bassen vullen de donkere grot.

Als je in de jaren 70 blowde en in Utrecht woonde, begint er nu een film voor je af te spelen. Tot 1968 is de werfkelder aan de Oudegracht een  opslagplaats voor circusspullen. Op 23 november dat jaar betrekt vrije geest Holly Hasenbos de plek om er hasj en wiet te verkopen. Op dat moment kun je als cannabisliefhebber nog nergens anders terecht. Ook niet in Amsterdam.

Coffeeshop avant la lettre

De geschiedenis van coffeeshops in Nederland is vereeuwigd op gevels, in kranten en in boeken. Het is Coffeeshop Mellow and Yellow en soms The Bulldog in Amsterdam die beschouwd wordt de primeur te hebben. Onterecht, weten veel Utrechters.

Mellow and Yellow

Mellow and Yellow opent in 1972 in een kraakpand aan de Amsterdamse Weesperzijde, als ‘theehuis’. Oprichter Wernard ‘Potfather’ Bruining introduceert hier voor het eerst voorverpakte zakjes. In zijn kielzog nemen alle andere coffeeshops deze methode over, maar, schrijft journalist Derrick Bergman in 2014; “feit blijft dat je in Sarasani al vanaf 1968 terecht kon voor een lekker stukje hasj -van de huisdealer- en een bakkie koffie of thee (gratis nota bene).”

The Original Bulldog

Ook The Bulldog wordt vaak aangemerkt als eerste coffeeshop van Nederland. Maar dat is makkelijk te weerleggen . Op de gevel van de shop aan de Oudezijds Voorburgwal staat namelijk gewoon de datum van de opening geschilderd: 17 december 1975. Dat is zeven jaar later dan de opening van Sarasani. Niet te missen.

En dat is nog niet alles. Bergman vindt in het gemeentearchief een foto gedateerd 1 september 1970. De foto is voorzien van een veelzeggend onderschrift:

‘Afbeelding van het bassin voor de kaaimannen van discotheek annex coffeeshop Sarasani (Oudegracht 327) te Utrecht’.

Foto L.H. Hofland

Jongerenhonk met huisdealer

Sarasani was in 1968 nog geen coffeeshop, staat op Wikipedia. Het was een ‘jongerenhonk’ met een huisdealer waar ook concerten werden gegeven.

Daarnaast zou het geen coffeeshop zijn, omdat er alcohol geschonken werd en de wiet en hasj niet verpakt verkocht werd (in een sealtje). Mellow and Yellow deed dit wel.

Maar de schenking van alcohol in coffeeshops is pas verboden bij wet sinds 2007 en ook speelt de verpakkingseis destijds geen rol. Die verdwaalde foto in het gemeentearchief markeert dan ook een belangrijk cultuurhistorisch feit: de eerste coffeeshop van Nederland stond níet in Amsterdam.

Het was een soort teletijdmachine, waar de chillums nog werden doorgegeven.

Magisch toevluchtsoord

Utrechters denken met fonkelende ogen terug aan Sarasani, en niet alleen omdat het toevallig de eerste coffeeshop was. Het is in de 39 jaar dat de zaak open is veel meer dan dat; een magisch toevluchtsoord. Voor psychonauten, voor daklozen, zelfs voor scholieren die er nog snel even hun huiswerk maken.

“Het was een soort teletijdmachine, die je vervoerde naar de oertijd van de hasj en wiet in Nederland. Hier werden de joints en de chillums nog door gegeven”, weet Bergman te herinneren. Hij komt er voor ‘t eerst in de vroege jaren negentig, voor de coffeeshoptest van het tijdschrift Highlife. “De thee en de koffie waren nog steeds gratis en de sfeer en de inrichting deden me meteen denken aan de zwart-wit beelden van de ontluikende cannabiscultuur in de jaren zestig. En aan de beroemde beelden van The Beatles in de Cavern Club in Liverpool, ook een werfkelder met rondlopend plafond, precies zoals Sarasani.”

Ook in de jaren daarna is de coffeeshop geliefd bij jong en oud. De kaaimannen zijn inmiddels verdwenen, slechts een paar schildpadden bewonen het terrarium nog. Onder het lage plafond ploffen pubers neer naast oudgedienden. De lage banken nodigen uit tot gesprek. Alleen zie je elkaar in het schaars belichte tunnelachtige ruimte nauwelijks. Maar het deert niet, want bij Sarasani koop je wiet- en hasjsoorten die nergens anders opduiken. Je ontdekt er nieuwe muziek en je kunt er opgaan in fluorescerende blacklightkunst die je dan alleen nog op Goa tegenkomt. Je kunt er zelfs rijk worden worden.

Stamgast en wietconnaisseur Ben Hartman (Reazun): “Als je je bestelling van meer dan dertig euro had afgerond en door de budtender van dienst met hese stem “lekker roken” was toegewenst, dan mocht je dobbelen voor een vakantie of andere prijzen.”

Voor de politie is Sarasani al die jaren een doorn in het oog; een traphouse met reptielen als portiers, die steeds maar weer buiten de stuipen op het lijf van mensen joegen. Tóch moet zelfs een politie-getuige na een zoveelste inval voor de rechter toegeven dat het “enorm sfeervol” in de kelder is.

Ook de media merkt dit op. Het Algemeen Dagblad (toen Het Utrechts Nieuwsblad) kopte in 2003: “Sarasani al 35 jaar ‘de place to be’ voor hippe vogels”.

Interieur van Sarasani in de laatste jaren. Foto door Ghandhihi via Flickr

Holy Holly

Sarasani’s magnetische aantrekkingskracht komt op het conto van oprichter Holly Hasenbos: vrijdenker, reptielenfreak, excentriekeling, muziekgek en entertainer. Het is Holly die er prat op gaat dat gasten altijd een bijzondere avond hebben in de werfkelder. Hij draait platen en maakt fruitsmoothies. Bezoekers herinneren hem dan ook als een fijne persoonlijkheid.

Dan stond er weer in de krant dat er een python voor de wcdeur van een buurvrouw lag.

Buiten de shop is Holly geliefd onder muziekliefhebbers. Hij haalt acts waar niemand van gehoord had naar de Utrechtse Tivoli en Stadsschouwburg. De buren in de grachtenpanden zijn minder blij met Holly’s hobby’s. Uit zijn zelfgemetselde terrarium ontsnappen regelmatig reptielen. Dan stond er weer in de krant dat er een python voor de wcdeur van een buurvrouw lag.

Jachtgeweren

De voorvechter van legalisering van softdrugs belandt na invallen in zijn shop meerdere keren in de gevangenis. Niet alleen Holly, maar ook zijn gasten kijken menig keer in de loop van jachtgeweren, gedragen door agenten in lange zwarte jassen. Dit, en dreigementen van anderen die hem kwaad willen berokkenen eisen zijn tol. Hij raakt in een neerwaartse spiraal met als dieptepunt zijn tragische dood in 1984. Zijn neef Ton Hol neemt de zaak over, tot de coffeeshop op verordening van de burgemeester in 2007 definitief haar deuren moet sluiten.

Voor eeuwig

En zo eindigt het sprookje van de man met de toverplantjes. Vandaag de dag is de sluiting nog steeds tekenend voor de manier waarop onze overheid met coffeeshops en cannabis omgaat. Bergman (naast journalist ook voorzitter van het Verbond voor Opheffing van het Cannabisverbod): “Als eerste coffeeshop van Nederland zou Sarasani een rijksmonument moeten zijn, een bedevaartsoord voor cannabisliefhebbers uit de hele wereld. Met een standbeeld naast de ingang.”

En al zijn de buurtbewoners na de sluiting blij, voor iedereen die wel eens voetstap heeft gezet in Sarasani, of het nou voor een jointje of een koffie was, blijft het gemis voor eeuwig voelbaar.

2 Reactie's
  • Talita
    Geplaatst op 18:28h, 23 november Beantwoorden

    Prachtig stuk!

  • Lennie
    Geplaatst op 07:25h, 02 december Beantwoorden

    Wat een mooi verhaal over de 50jaar viering van de allereerste shoppa

Geef een reactie